Demir Donatı Hesaplama

Formül Nasıl Çalışır?

Demir donatı hesaplama aracı, beton döşeme, temel veya radye için gereken nervürlü çelik donatı miktarını belirler. Döşeme ölçülerini, eksen-eksen demir aralığını ve çapı girdiğinizde her yöndeki çubuk sayısını, toplam doğrusal uzunluğu, çelik ağırlığını ve kaç standart çubuk satın almanız gerektiğini hesaplar. Fire faktörü bindirme ekleri ve kesim kayıplarını karşılar.

Her çubuk sayısındaki "+1" kenardaki ilk çubuğu hesaba katar. 6 m genişliğinde döşemede 15 cm aralıkla: kat(6 / 0,15) + 1 = 41 çubuk karşı yönde. Aynı mantık dik yönde de geçerlidir. İki yön birlikte çekme kuvvetlerini döşeme boyunca eşit dağıtan bir ızgara (hasır) oluşturur.

Demir Çapları ve Birim Ağırlıkları

Türkiye'de inşaat demiri TS 708 standardına göre üretilir. Nervürlü çelik (B420C ve B500C) en yaygın sınıflardır. Çap ve birim ağırlıklar: Ø8 = 0,395 kg/m, Ø10 = 0,617 kg/m, Ø12 = 0,888 kg/m, Ø14 = 1,208 kg/m, Ø16 = 1,578 kg/m, Ø20 = 2,466 kg/m, Ø25 = 3,853 kg/m, Ø32 = 6,313 kg/m. Standart boy 12 metredir. Kardemir, İsdemir, Çolakoğlu, Habas ve İçdaş Türkiye'nin başlıca inşaat demiri üreticileridir. Güncel demir fiyatları ton başına izlenir — 2024 itibarıyla yaklaşık 12.000–15.000 ₺/ton aralığındadır.

TS 500 ve Deprem Yönetmeliği

Türkiye'de betonarme tasarımı TS 500 (Betonarme Yapıların Tasarım ve Yapım Kuralları) ve TBDY 2018 (Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği) ile düzenlenir. Döşemelerde minimum donatı oranı beton kesit alanının %0,15'idir. Deprem bölgelerinde (Türkiye'nin büyük bölümü) etriye sıklaştırma, kanca açısı ve bindirme boyu kuralları daha sıkıdır. Bindirme boyu TS 500'e göre donatı çapının en az 40 katıdır — Ø12 için 48 cm, Ø16 için 64 cm. Bu hesaplayıcı miktar verir, yapısal tasarım değil — projeniz mutlaka bir inşaat mühendisi tarafından hazırlanmalıdır.

Hasır Çelik Alternatifi

Hafif döşemelerde fabrika kaynaklı hasır çelik (çelik hasır) bireysel donatıya alternatiftir. Q131, Q188, Q257 gibi standart hasır tipleri yaygındır. Hasır çelik montajı daha hızlıdır ancak yapısal kapasitesi düşüktür. Koçtaş ve yapı marketlerde küçük boyutlarda hasır çelik bulunur; büyük projeler için demir tüccarlarından temin edilir. Bu hesaplayıcı bireysel donatı ızgarası içindir; hasır çelik için üretici tablolarına başvurun.

Fire ve Bindirme

Demir çubuklar uç uca geldiğinde bindirme (ek) yapılır. Bindirme boyu çapın 40 katıdır — Ø12 için 48 cm. Bu ekler malzeme ekler. Kesim artıklarıyla birlikte basit dikdörtgen döşemeler için %10 fire standart kabul edilir. Karmaşık şekiller, L-döşemeler veya çok sayıda delik (tesisat, kolon) için %15 kullanın. Hesaplayıcı fire yüzdenizi toplam uzunluğa uygulayarak ağırlık ve standart çubuk sayısını hesaplar.

Donatı Çapları ve Sınıfları

Türkiye'de betonarme donatısı TS 708 standardına göre üretilir. En yaygın kalite B420C ve B500C'dir — B420C 420 MPa akma dayanımına sahipken B500C 500 MPa sunar. Çap serileri: Ø8, Ø10, Ø12, Ø14, Ø16, Ø20, Ø22, Ø25, Ø28 ve Ø32 mm. Konut temellerinde Ø10 ve Ø12 en yaygındır. Kolonlarda Ø14 ile Ø20, kirişlerde Ø12 ile Ø20 kullanılır. Döşemelerde Ø8 ile Ø12 tercih edilir. Kardemir, İsdemir, Çelik Halat, Habas ve İçdaş Türkiye'nin başlıca demir-çelik üreticileridir. Nervürlü çelik ton fiyatı 15.000 ile 25.000 lira arasında değişir.

Aralık ve Yerleştirme

Donatı aralığı yapısal tasarıma bağlıdır. Konut döşemelerinde Ø10 veya Ø12 donatı her iki yönde 15 ile 20 cm aralıkla döşenir. Temellerde Ø12 veya Ø14 donatılar alttan ve yanlardan minimum 5 cm paspayı bırakılarak yerleştirilir. Hesaplayıcı döşeme boyutlarına ve aralığa göre her iki yönde gereken donatı sayısını belirler ve bindirme payını hesaba katar. Standart bindirme boyu çap çarpı 40'tır: Ø12 donatı için 48 cm bindirme gerekir. Kesim ve bindirme için yüzde 10 fire ekleyin.

Bağlama ve Aksesuarlar

Donatı kesişim noktalarında bağlama teli ile bağlanır. Metrekare başına yaklaşık 3 ile 5 bağlama noktası gerekir. Paspayı takozları (plastik veya beton) donatıyı kalıp içinde doğru yükseklikte tutar — her 60 ile 80 cm'de bir yerleştirilir. Bağlama teli kilosu 30 ile 60 lira arasındadır. Profesyonel şantiyelerde otomatik bağlama tabancaları (MAX, Makita) hızı 5 kat artırır.

Maliyet Tahmini

6 × 6 metre bir döşeme Ø10 donatı 15 cm aralıkla: hesaplayıcı her yönde 40 donatı çubuğu belirler. Toplam yaklaşık 480 metre donatı. Ø10 metre ağırlığı 0,617 kg olduğundan toplam 296 kg. Ton fiyatı 20.000 lira ile metrekare maliyeti yaklaşık 164 lira. Bağlama teli ve takozlar 200 lira, fire yüzde 10 eklenince toplam donatı maliyeti yaklaşık 6.700 lira. Profesyonel donatı işçiliği metrekare başına 50 ile 100 lira arasındadır.

Deprem Yönetmeliği ve Donatı

Türkiye deprem kuşağında yer aldığından donatı tasarımı TBDY 2018 (Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği) hükümlerine uymalıdır. Kolon ve kiriş donatı detayları, etriye aralıkları ve kanca boyutları yönetmelikte ayrıntılı olarak belirtilir. Yapı denetim firmaları donatı çapını, aralığını ve bindirme boyunu statik projeyle karşılaştırarak kontrol eder — uygunsuzluk ruhsat iptali ile sonuçlanabilir. Bu hesaplayıcı malzeme miktarı tahmini içindir — yapısal tasarım için mutlaka inşaat mühendisi onaylı statik proje kullanın.

Hasır Çelik Alternatifi

Döşemelerde nervürlü donatı yerine hazır hasır çelik (çelik hasır) kullanmak işçilik süresini kısaltır. Q131 hasır (Ø5 mm 15 cm aralıkla) hafif döşemeler için, Q188 (Ø6 mm 15 cm) ve Q257 (Ø7 mm 15 cm) orta ve ağır döşemeler için uygundur. Hasır çelik panelleri 2 × 5 metre veya 2 × 6 metre boyutlarında gelir. Kardemir ve Çelik Halat standart hasır serileri üretir. Hasır çelik fiyatı metrekare başına 30 ile 80 lira arasında değişir — nervürlü donatı bağlama işçiliği düşünüldüğünde toplam maliyette avantajlı olabilir.